Amerikada erkən təhsil

 

Amerikada erkən təhsil

 

Hər il ABŞ-da təxminən 4 milyon uşaq erkən təhsilə başlayır. Bütün valideynlər övladının məktəbə uğur üçün hazır başlayacağına ümid edir və bir çox valideyn bu ümidi hərəkətə çevirir. Bunun üçün, dəstəkləyici və yüksək keyfiyyətli erkən öyrənmə imkanları axtarırlar. Təəssüf ki, hər bir valideyn bu imkanları tapmır və giriş coğrafiya, irq və gəlirə görə fərqlənir.

Nəticədə çoxlu uşaq akademik və sosial-emosional bacarıqlarda sinif yoldaşlarından bir il və ya daha çox geridə qalır. Bəzi uşaqlar üçün məktəbə arxadan başlamaq onları öyrənmələrində davamlı bir tutma dövrünə sala bilər. Bir millət olaraq, gəlirindən və irqindən asılı olmayaraq bütün uşaqların yüksək keyfiyyətli məktəbəqədər təhsil imkanlarından istifadə etmələrini təmin etməliyik [1, s. 41.].

Neyrologiya və tədqiqat sahəsindəki irəliləyişlər kiçik uşaqlar üçün keyfiyyətli erkən təhsilin üstünlüklərini nümayiş etdirməyə kömək etdi. Bu, erkən yaşlarda uşaqların öyrənmə və inkişafında kritik dövrdür. Bu proses, daha təkmil bacarıqlar üçün lazımi zəmin yaradır.

Həm ştatlar, həm də federal hökumət erkən təhsilə sərmayə qoysa da, bu səylər bütün uşaqların onları müvəffəqiyyətə hazırlayacaq yüksək keyfiyyətli erkən təhsilə çıxışını təmin etmək üçün lazım olandan azdır.

Ölkə üzrə 4 yaşlı uşaqların 59 faizi və ya hər 10 uşaqdan altısı dövlət məktəbəqədər təhsil, Head Start və xüsusi təhsil məktəbəqədər təhsil xidmətləri vasitəsilə dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən məktəbəqədər təhsil proqramlarına cəlb edilmir.

Uşaqların erkən təhsilə çıxış imkanları ailənin gəlir səviyyəsinə və uşaqların yaşadığı regiona görə də əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. 2012-2013-cü tədris ilinə olan məlumata görə, 40 ştat və Kolumbiya dairəsi bəzi uşaqlar üçün könüllü, dövlət məktəbəqədər təhsil proqramları təklif edir. Bu ştatlarda ümumilikdə 1,1 milyon 4 yaşlı uşaq dövlət məktəbəqədər təhsil müəssisəsində qeydiyyatdan keçsə də, fərdi dövlət proqramlarına qəbul əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir.

Yüksək keyfiyyətli erkən təhsil müəssisələrinə ödənilməmiş ehtiyacı həll etmək üçün ştatlar və federal hökumət əlçatanlığı genişləndirmək üçün təşəbbüslərə sərmayə qoydular. Bu sərmayələr bizim ölkəmizin şagirdlərini uşaq bağçasında və ondan kənarda uğura hazırlayacaq yüksək keyfiyyətli erkən təhsilə könüllü, universal çıxış qura biləcəyimiz möhkəm baza təmin edir [2, s. 113-125].

İyirmi ştat ABŞ Təhsil, Səhiyyə və İnsan Xidmətləri Departamentlərinin birgə idarə etdiyi Erkən Öyrənmə Çağırışı proqramı vasitəsilə dəstək aldı. Bu qrantlar yüksək keyfiyyətli erkən təhsil proqramlarının inteqrasiya sistemini həyata keçirmək üçün dövlət tərəfindən hazırlanmış səyləri maliyyələşdirmək üçün Konqres tərəfindən tərtib edilmişdir. Dövlətlər erkən uşaqlıq dövründə işçi qüvvəsinin hazırlanmasını və təlimini təkmilləşdirmək üçün vəsaitdən istifadə etmişlər; səhiyyə xidmətlərini və ailə əlaqəsini gücləndirmək; uşaqların erkən öyrənmə təcrübələrinin məktəb uğurlarına necə təsir etdiyi haqqında daha çox öyrənmək üçün erkən uşaqlıq dövrü və K-12 məlumat sistemlərini əlaqələndirməklə valideynlərin öz icmalarında yüksək keyfiyyətli erkən təhsil proqramları haqqında məlumat əldə etmələrini təmin edir. Cəmi 40 dövlət Erkən Öyrənmə Çağırışı proqramında iştirak etmək üçün müraciət etsə də, mövcud maliyyənin miqdarı və digər amillərə görə həmin dövlətlərin yalnız yarısı qrant almışdır.

14 ştatın ilk iki kohortu tərəfindən təqdim edilən məlumatlar proqramın məqsədlərinə çatmaq istiqamətində əhəmiyyətli irəliləyişləri, eləcə də proqram keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasını nümayiş etdirir, nümunələri aşağıda verilmişdir [3, s. 1339-1353].

Ø  Dövlətin Keyfiyyətin Qiymətləndirilməsi və Təkmilləşdirmə Sistemində (QRIS) iştirak edən erkən təhsil proqramlarının sayı 73 faiz artıb. Bu sistemlər valideynlərə övladlarının erkən təhsil proqramının keyfiyyəti haqqında məlumat verir. Bu sistemlər həmçinin keyfiyyətin yaxşılaşdırılması üçün proqram səylərini dəstəkləyir.

Ø  Daha çox risk altında olan uşaqlar uşaq baxımı proqramları, dövlət məktəbəqədər təhsil proqramları və Head Start üzrə yüksək keyfiyyətli erkən öyrənmə təcrübələrinə çıxış əldə edirlər.

Ø  Dövlətlər uşaqları uğura hazırlamaqda erkən uşaqlıq dövründə pedaqoqlara rəhbərlik etmək üçün işçi qüvvəsi səriştələri çərçivəsini işləyib hazırlayır və həyata keçirir.

Müraciət edən, lakin Erkən Öyrənmə Çağırışından vəsait almayan dövlətlər də proqramın yaratdığı təkandan yararlandılar. Qrant üçün müraciət edərkən bir çox dövlətlər dövlət və özəl tərəfdaşlıqları bir araya gətirdilər və bəzi dövlətlər öz planlarında qeyd olunan islahatları davam etdirirlər.

v  Arkanzas Kellogg Fondunun dəstəyi ilə ştatın doğuşdan 5 yaşa qədər uşaqlar üçün erkən öyrənmə standartlarını yenidən işləyib hazırlayır və müəllimlərə öyrənməni hər bir şagirdin ehtiyaclarına uyğunlaşdırmağa kömək edə biləcək yeni, inkişafa uyğun uşaq bağçasına giriş qiymətləndirmə alətini müəyyənləşdirir. Dövlət həmçinin ailə nişanını dəstəkləmək üçün çərçivə yaradır.

v  Havay adaları, uşaqlar üçün ümumi nəticələrə nail olmaq üçün altı əsas məqsədi əks etdirən Havay Uşaqları üçün Fəaliyyət Proqramını hazırlayıb buraxdı.

v  Missuri, Missuri Universiteti ilə əməkdaşlıq edərək, doğuşdan beş yaşa qədər uşaqlar üçün erkən öyrənmə standartları yaratdı.

Dövlətlər Məktəbəqədər İnkişaf Qrantlarının həyata keçirilməsinin ilkin mərhələsində olsa da və Erkən Öyrənmə Çağırışı qrantları tərəfindən maliyyələşdirilən keyfiyyət təşəbbüsləri yenicə yetişməyə başlasa da, biz artıq yüksək keyfiyyətli erkən təhsilə geniş çıxışa olan sərmayələrimizin nəyə nail ola biləcəyini görürük.

Son bir neçə il ərzində yüksək keyfiyyətli erkən təhsil proqramlarının genişləndirilməsini dəstəkləmək üçün təhsil, biznes, hüquq-mühafizə orqanları, hərbi, uşaq müdafiə qrupları və inanca əsaslanan liderlərdən ibarət təsirli koalisiya birləşdi. Bu qruplar başa düşürlər ki, yüksək keyfiyyətli erkən təhsil müəssisəsinə investisiya qoymaq daha çox şagirdin orta məktəbi bitirməsi, kollecə getməsi və ya silahlı dövlət xidmətlərinə qoşulması və ədliyyə sisteminə daha az gənclərin daxil olması ilə cəmiyyətimizin töhfə verən, məhsuldar üzvlərinə çevrilməsi deməkdir [4, s. 72–73].

İctimaiyyət də bu üstünlükləri tanıyır və erkən təhsilə daha çox federal investisiya qoyuluşunu geniş şəkildə dəstəkləyir. Son Gallup sorğusuna görə, seçicilərin 70 faizi Amerikada hər bir uşaq üçün yüksək keyfiyyətli məktəbəqədər təhsil proqramlarının mövcud olduğundan əmin olmaq üçün federal maliyyənin artırılmasını dəstəkləyəcəklərini bildirib.

Son Konqres zamanı üzvlər ikipartiyalı qanunvericiliyi, Amerikanın Uşaqları üçün Güclü Başlanğıc Qanununu dəstəklədilər. Bu qanunvericilik yüksək keyfiyyətli məktəbəqədər təhsil müəssisələrinə çıxış imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməklə digər federal sərmayələri tamamlayacaq ki, aşağı və orta gəlirli ailələrdən olan hər bir uşaq öyrənməyə hazır şəkildə erkən təhsilə daxil ola bilsin [5, s. 17–18]. Konqresin 177 üzvü tərəfindən dəstəklənən bu qanun layihəsi, həmçinin valideynlər, müəllimlər, tədqiqatçılar, biznes liderləri, hüquq-mühafizə orqanları, yerli və əyalət qanunvericiləri də daxil olmaqla müxtəlif maraqlı tərəflərdən geniş dəstək aldı. Təklif qəbul olunarsa, ölkəmizin ibtidai və orta məktəb sistemləri ilə uyğunlaşdırılmış yüksək keyfiyyətli erkən təhsil proqramlarının mənalı şəkildə həyata keçirilməsini dəstəkləyəcək.

 

 

 

 

 

 

 

ƏDƏBİYYAT SİYAHISI

1. Allen, Walter R., et al. "From Bakke to Fisher: African American Students in US Higher Education over Forty Years." RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences 4.6 (2018): 41-72 

2. Barnett, W. S., and Masse, L. N. 2007. Early childhood programme design and economic returns: Comparative bene t-cost analysis of the Abecedarian programme and policy implications. Economics of Education Review, 26, pp. 113-125.

3. Engle, P. L., Fernald, L. C. H., Alderman, H., Behrman, J., O’Gara, C., Yousafzai, A., Cabral de Mello, M., Hidrobo, M., Ulkuer, N., Ertem, I., Iltus, S., and the Global Development Steering group. 2011. Strategies for reducing inequalities and improving developmental outcomes for young children in low-income and middle-income countries. e Lancet, 37, pp. 1339-1353.

4. Marope, P.T.M.; Kaga, Y. (2015). Investing against Evidence: The Global State of Early Childhood Care and Education (PDF). Paris, UNESCO. pp. 72–73.

5. Marope, P.T.M.; Kaga, Y. (2015). Investing against Evidence: The Global State of Early Childhood Care and Education (PDF). Paris, UNESCO. pp. 17–18.